Gece 19هزار و یک شب / زندگی چیست؟A Thousand and One Nights / What Is Life
Hannah Arendt'in Gözünden
Alman-Yahudi siyaset düşünürü | 1906–1975
- 2 dk okuma
- Videolu
Sayfayı çevirmek için köşesini sürükleyin ya da sayfaya dokunun
Alman-Yahudi siyaset düşünürü | 1906–1975
Bir gün size “Emir bu; yap,” denirse, itaat etmemeniz gerektiğini nereden anlarsınız?
Kudüs, 1961 baharı. Hannah Arendt, Yahudilerin Nazi ölüm kamplarına sürülmesini örgütleyenlerden Adolf Eichmann'ın yargılandığı bir mahkemede oturuyordu. Cam bölmenin ardındaki adam idari mekanizmadaki yerinden söz ediyordu; sanki mesele insan canları değil, trenlerin yer değiştirmesiymiş gibi.
Aynı mahkemede hayatta kalanlar gettolardan, ailelerin parçalanmasından ve direnişten söz ediyordu. Bir yanda adı ve hikâyesi olan insanların anlatısı vardı; öte yanda insanları dosyaya ve istatistiğe çeviren bir dil.
Arendt yıllar önce Nazi Almanyası'ndan kaçmıştı. Şimdi birinin böylesine büyük bir felakette nasıl rol alıp yine de yönetmeliklerin diline sığınabildiğini anlamak istiyordu.
Cevabı daha sonra tartışmalı bir ad aldı: “kötülüğün sıradanlığı.” Bu ifade suçun küçük olduğu ya da Eichmann'ın masum olduğu anlamına gelmiyordu. Arendt onun davranışında başkasının bakış açısından düşünme ve bağımsız yargıda bulunma konusunda bir tür yetersizlik görüyordu; kendini yapının ardına saklamaya çalışsa da eylemlerinden sorumlu olan bir insan.
Ama hayatın tehlikesi düşüncenin sönmesiyse, umudu nerededir?
Yıllar önce “İnsanlık Durumu” kitabında Arendt “başlatma”dan söz etmişti: İnsan yalnızca var olanı tekrarlamak için doğmaz. Her doğum, öngörülmemiş bir şey yapabilecek birinin gelişidir. Bu yeti dileklerin yalnızlığında tamamlanmaz; başkalarının arasında, söz ve eylemle biçimlenir.
Demek ki mesele yalnızca yanlış bir emre direnmek değildir. Bazen herkesin sustuğu bir toplulukta bir soru sormak, dışlanmış birini savunmak ya da sonuçlarını başkalarına yükleyemeyeceğimiz bir kararın sorumluluğunu üstlenmek gerekir.
Arendt her yeni başlangıcın dünyayı kurtaracağını vaat etmiyordu. İnsan eylemi her zaman belirsizdir; ama bu belirsizlik değişim imkânını canlı tutar.
Peki hayat nedir?
Hannah Arendt'e göre insan hayatı hayatta kalmanın ve günleri tekrarlamanın ötesinde bir şeydir. Hayat, başkalarıyla birlikte düşüncemizle, sözümüzle ve eylemimizle kim olduğumuzu göstermek; eylemlerimizin sorumluluğunu üstlenmek ve yeni bir şey başlatarak bizden önce var olan bir dünyada varlığımızdan bir iz bırakmak için bir fırsattır.
Ve bu geceki sorum:
Yarın sessizliğiniz bir insanın zararına sonuçlanırsa, onu ne haklı çıkarabilir?