Gece 18هزار و یک شب / زندگی چیست؟A Thousand and One Nights / What Is Life
Mevlânâ'nın Gözünden
Celâleddîn Muhammed Belhî | Fars şair ve mutasavvıf
- 2 dk okuma
- Videolu
Sayfayı çevirmek için köşesini sürükleyin ya da sayfaya dokunun
Celâleddîn Muhammed Belhî | Fars şair ve mutasavvıf
Gerçeği daha çok anladıkça daha çok acı çekecekseniz, yine de uyanmak ister misiniz?
Mevlânâ sekiz yüzyıl önce önümüze cevabı hâlâ kolay olmayan bir soru koydu: Bilinçsiz bir rahatlık mı iyidir, yoksa acıyla iç içe olsa bile bilinçli bir hayat mı?
Mesnevî'de şöyle der:
“Kim daha uyanıksa, o daha dertlidir
Kim daha bilinçliyse, onun yüzü daha sarıdır”
Bu söz acıya övgü değildir. Mevlânâ kederi aramamız gerektiğini söylemez. Açık gözün, kapalı gözün rahat kaldığı şeyleri gördüğünü söyler: ömrün geçişini, sahip olduklarımızın geçiciliğini, kendi hatalarımızı ve başkalarının acısını. Bunları gören biri artık tam eskisi gibi yaşayamaz.
Ama uyanış yalnızca acı getiriyorsa neden değerlidir?
Mevlânâ için acı, arayışın başladığının işareti olabilir; insanın yıllarca bütün hayat sandığı şeyin hayatın tamamı olmadığını anladığı an. Belki adına ve itibarına gönül bağlamıştır, belki yalnız kalma korkusuyla gerçeği gizlemiştir, belki varmaya öyle dalmıştır ki nereye gittiğini sormayı unutmuştur.
Onun bakışında insan tamamlanmış bir varlık değildir. İçinde yaşadığı dünya bile durgun ve sabit değildir. Mesnevî'de okuruz:
“Her nefeste dünya da biz de yenileniriz
Ama bu bekâ içindeki yenilenmeden habersiziz”
Mevlânâ ömrü bir su arkına benzetir. Uzaktan aynı ırmağı görürüz; ama şimdi akan su, bir önceki anın suyu değildir. Biz de değişiriz, dünkü insanla aynı olduğumuzu sandığımızda bile.
O hâlde önemli soru kaç yıl yaşadığımız değil; bu yıllarda içimizde neyin dönüştüğüdür. Bencilliğimizden bir şey eksildi mi? Birini kendi kâr ve zararımızın ötesinde sevebildik mi? Gerçeği, aleyhimize olduğunda kabul ettik mi?
Bu bakışta uyanış huzurun sonu değil, sorumluluğun başlangıcıdır. Bilmek, yalnızca sözlerimizde değil davranışlarımızda iz bıraktığında anlam kazanır.
Mevlânâ bu dönüşümü aşktan ve benlikten kurtuluştan ayrı görmez. Onun dünyasında aşk yalnızca başka bir insana gönül vermek değildir; “ben” duvarını yıkan ve insanı ilahî gerçeğe yaklaştıran bir güçtür.
Peki hayat nedir?
Mevlânâ'ya göre gerçek hayat gafletten uyanışa, bencillikten aşka ve geçici görünüşten daha derin bir hakikate uzanan bir yoldur; insanın yalnızca yaşlanmadığı, aynı zamanda olgunlaşıp serpilebildiği bir fırsat.
Ve bu geceki sorum:
Acı bir gerçeği kabul edip ondan sonra artık eski insan olmadığınız son an ne zamandı?