داستان کوتاه / روانشناختیShort Stories / Psychological
محاکمه خودت
دادستان: توِ امروز متهم: توِ چند سال پیش وکیل: قصهگو اتهام: چرا با او ماندی؟ چرا آن کار را قبول کردی؟ چرا مهاجرت نکردی؟
- 2 دقیقه خواندن
- با ویدیو
گوشهٔ برگ را بگیرید و ورق بزنید، یا روی صفحه بزنید
دادستان:
توِ امروز
متهم:
توِ چند سال پیش
وکیل:
قصهگو
اتهام:
چرا با او ماندی؟
چرا آن کار را قبول کردی؟
چرا مهاجرت نکردی؟
چرا به آن آدم اعتماد کردی؟
چرا زودتر نرفتی؟
شروع دادگاه
دادستان:
«مگر نمیدیدی آخرش چه میشود؟»
چرا انتخاب درستی نکردی؟
وکیل:
جناب دادستان،
او واقعاً آخرش را نمیدید.
شما امروز پایان آن را دیدهاید.
در روانشناسی به بخشی از این اتفاق میگویند:
خطای پسنگر؛ Hindsight Bias.
وقتی نتیجهٔ یک ماجرا را میدانیم،
مغز گذشته را طوری بازسازی میکند
که انگار نتیجه از همان ابتدا روشن بوده.
دادستان:
«معلوم بود این رابطه خراب میشود.»
«معلوم بود نباید به او اعتماد میکرد.»
«باید میفهمید.»
وکیل:
قربان، این حرف منصفانه نیست.
سؤال این نیست:
«امروز چه میدانیم؟»
سؤال دقیق این است:
«آن روز چه میدانست؟»
یک خطای دیگر هم داریم:
سوگیری نتیجه؛ Outcome Bias.
یعنی تصمیم را از روی نتیجهاش قضاوت میکنیم.
اگر تصمیمی نتیجهٔ خوبی بدهد، میگوییم:
«چه انتخاب هوشمندانهای!»
اگر همان تصمیم به نتیجهٔ بدی برسد:
«چقدر احمق بودم!»
درحالیکه یک تصمیم میتواند
با اطلاعات موجود کاملاً منطقی باشد
و باز هم نتیجهٔ بدی بدهد.
و برعکس،
یک تصمیم ضعیف ممکن است فقط با کمی شانس
پایان خوبی داشته باشد.
دادستان:
این حرف یعنی هر کاری در گذشته کردهایم درست بوده؟
وکیل:
نه.
گاهی واقعاً اشتباه کرده است.
نشانهها را نادیده گرفته،
عجله کرده،
یا تصمیم بدی گرفته است.
اما آنجا هم هدف پشیمانی باید یادگیری باشد،
نه مجازات مادامالعمر.
دادستان:
نمیشود هر کسی اشتباه کند و بعد بهانه بیاورد.
وکیل:
اجازه بدهید.
بهانه یعنی فرار از مسئولیت.
اما اینجا سخن از فرار نیست.
مسئولیتش را میپذیرد.
تا جایی که میتواند جبران میکند.
و با درسی که گرفته، از این به بعد بهتر انتخاب خواهد کرد.
جناب قاضی،
شاید باز هم اشتباه کند.
اما قول میدهد از این پس،
با دقت بیشتر و با اطلاعاتی که در اختیار دارد، انتخاب کند.
قاضی:
حکم دادگاه:
تو این بار مجازات نخواهی شد،
به شرط آنکه
درس را نگه داری
و مسئولیت را بپذیری.
امیدوارم دیگر اینجا تو را نبینم.