Gece 13هزار و یک شب / زندگی چیست؟A Thousand and One Nights / What Is Life
İbn Tufeyl'in Gözünden
Hayatın ne olduğunu kimse size söylememiş olsaydı nereden başlardınız? Gökyüzünden mi? Yalnızlıktan mı? Yoksa sevdiğiniz birinin ölümünden mi?
- 2 dk okuma
- Videolu
Sayfayı çevirmek için köşesini sürükleyin ya da sayfaya dokunun
Endülüslü filozof
Hayatın ne olduğunu kimse size söylememiş olsaydı nereden başlardınız? Gökyüzünden mi? Yalnızlıktan mı? Yoksa sevdiğiniz birinin ölümünden mi?
On ikinci yüzyılın Endülüslü filozofu İbn Tufeyl, bu soruyu cevaplamak için kuru bir risale yazmak yerine bir çocuğu insansız bir adaya götürdü. Adı “Hayy bin Yakzan”dı.
Onu bir ceylan büyüttü; emzirdi, sığınağı oldu ve ona sözsüz bir dünyada nasıl hayatta kalacağını öğretti. Hayy insanların dilini bilmiyordu, ama açlığın ve korkunun sesini tanıyordu. Ceylan yanındayken dünyanın bir anlamı vardı: sevdiğiyle birlikte olmak.
Hayy için ceylan yalnızca şefkatli bir hayvan değildi; ilk evi, ilk güveni ve varlığına karşılık veren tek canlıydı. Sevgiyi tanımlamıyordu; her gün onu yaşıyordu.
Ta ki bir gün ceylan yere yığılıp bir daha kalkmayana kadar.
Hayy bekledi. Beden aynıydı; gözler, bacaklar, kalp. Peki ne gitmişti? Ona daha önce kimse “ölüm” kelimesini öğretmemişti. Ceylanın içinde bir şeyin zarar gördüğünü ve belki onu kurtarabileceğini düşündü. Bedenini açtı ve kalbe ulaştı; ama ceylanı ceylan yapan şey orada değildi.
O gün Hayy yalnızca annesini kaybetmedi; dünyaya duyduğu çocukça güveni de kaybetti.
O günden sonra sormayı bırakmadı. Ateşi tanıdı, yıldızların hareketini izledi, bitkilerin filizlenip solmasını dikkatle inceledi. Şeylerin neden ortaya çıktığını, değiştiğini ve öldüğünü anlamak istiyordu; ve bütün bu dönüşümün ardında kalıcı bir gerçek olup olmadığını.
İbn Tufeyl, Hayy'ın gözlem ve akıl yürütmeyle ilerlediğini, ama orada durmadığını gösterir. Arayışı sonunda varlığın ilahî kaynağını tanımaya ve o gerçekle bağ kurmanın içsel bir deneyimine varır.
Yıllar sonra insanlarla karşılaştığında, bir gerçeği bilmenin ve onu aktarabilmenin iki ayrı şey olduğunu anlar. Kimse ruhta yürünmesi gereken bir yolu yalnızca birkaç cümle duyarak kat edemez.
Bu hikâyenin şaşırtıcılığı, öğretmensiz bir çocuğun filozof olması değil; kaybın acısının, hayatına son vermek yerine, ömür boyu ona eşlik eden bir sorunun başlangıcı olmasıdır.
Peki hayat nedir?
İbn Tufeyl'in bakışıyla hayat yalnızca yemek, büyümek ve hayatta kalmak değildir; dünyanın görünüşünü görmekten gerçeğini tanımaya, bedenin ihtiyacından aklın ve ruhun uyanışına uzanan bir yolculuktur.
Ve bu geceki sorum:
Hayatınızda hangi olay sizi başkalarının cevaplarını kabul etmek yerine gerçeği kendiniz aramaya zorladı?