از نگاه سورن کی‌یرکگور

فیلسوف دانمارکی | ۱۸۱۳–۱۸۵۵
اگر روزی بفهمید تمام عمر، زندگی‌ای را گذرانده‌اید که دیگران برایتان انتخاب کرده‌اند، آیا هنوز جرئت دارید آن را زندگی خودتان بنامید؟
سورن کی‌یرکگور، فیلسوف دانمارکی، تمام عمر با چنین پرسشی درگیر بود.
او عاشق دختری به نام رگینه اولسن شد. با او نامزد کرد، اما سرانجام نامزدی را به هم زد؛ تصمیمی دردناک که سال‌ها در نوشته‌هایش بازتاب یافت.
مردی که از انتخاب سخن می‌گفت، خود با رنجِ انتخاب‌هایش زندگی کرد.
کی‌یرکگور معتقد بود انسان فقط با نفس کشیدن و گذراندن روزها، به معنای حقیقی زندگی نمی‌کند. انسان باید شهامت داشته باشد که خودش شود.
اما خود شدن یعنی چه؟
در کتاب «یا این، یا آن»، دو شیوهٔ زندگی را روبه‌روی یکدیگر می‌گذارد: زندگی‌ای که در پی لذت و تازگی است، و زندگی‌ای که بر انتخاب آگاهانه، تعهد و مسئولیت استوار می‌شود.
کسی ممکن است تمام عمر سرگرم خوش‌گذرانی باشد، اما روزی دریابد که در میان تمام لذت‌هایش، خودش را گم کرده است.
و اینجاست که اضطراب آغاز می‌شود.
در کتاب «مفهوم اضطراب»، کی‌یرکگور نشان می‌دهد که اضطراب با آزادی پیوند دارد.
تصور کنید بر لبهٔ پرتگاهی ایستاده‌اید. تنها از سقوط نمی‌ترسید؛ از این حقیقت نیز هراسانید که می‌توانید قدمی به جلو بردارید.
آزادی، هم امکان پرواز است و هم امکان سقوط.
اما خطر بزرگ‌تری نیز وجود دارد: ناامیدی.
در کتاب «بیماری منتهی به مرگ»، ناامیدی فقط اندوه یا شکست نیست؛ گسست انسان از خویشتن است.
گاهی نمی‌خواهیم آن کسی باشیم که هستیم. گاهی نیز می‌خواهیم خودمان را بدون پذیرفتن محدودیت‌هایمان بسازیم.
کی‌یرکگور راه رهایی را در مواجههٔ صادقانه با خویشتن و، در نهایت، در ایمان و نسبت انسان با خدا جست‌وجو می‌کرد.
از نگاه او، دانستن حقیقت کافی نیست؛ مهم آن است که حقیقت چگونه در زندگی ما حضور پیدا کند.
می‌توان دربارهٔ عشق صدها کتاب خواند، اما هرگز عاشقانه زندگی نکرد.
می‌توان از شجاعت سخن گفت، اما هنگام نخستین انتخاب دشوار عقب نشست.
پس زندگی چیست؟
از نگاه کی‌یرکگور، زندگی تکلیف دشوارِ خود شدن است؛ پذیرفتن آزادی و مسئولیت، روبه‌رو شدن با اضطراب و ناامیدی، و یافتن شیوه‌ای از زیستن که انسان بتواند با تمام وجود به آن متعهد باشد.
و پرسش امشب از شما:
اگر روزی تمام نقش‌هایی را که برای رضایت دیگران بازی کرده‌اید کنار بگذارید، از انسانی که زیر آن نقش‌ها باقی می‌ماند، چه می‌دانید؟