Gece 8هزار و یک شب / زندگی چیست؟A Thousand and One Nights / What Is Life
Baruch Spinoza'nın Gözünden
Hayat nedir? Sadece nefes alıp günleri geride bırakmamız yaşadığımız anlamına mı gelir?
- 1 dk okuma
- Videolu
Sayfayı çevirmek için köşesini sürükleyin ya da sayfaya dokunun
Hayat nedir? Sadece nefes alıp günleri geride bırakmamız yaşadığımız anlamına mı gelir?
Baruch Spinoza hayatı temel bir gerçekle başlatır: Hiçbir varlık kendi varlığına kayıtsız değildir. Her şey, gücü yettiğince, kendi varlığında kalıcı olmaya çabalar. Bu çabaya “conatus” der ve onu rastlantısal bir alışkanlık değil, her varlığın özünün ifadesi sayar.
İnsanda bu çaba yalnızca canını korumaktan ibaret değildir. Devam etmek isteriz, ama aynı zamanda anlamak, eylemek ve hayatımızı kurmak için daha fazla güce sahip olmak isteriz. Spinoza yalnızca dayanmak ile iyi yaşamak arasındaki farkı tam da burada koyar.
Sevinci yalnızca hoş bir an olarak görmez. Felsefi anlamıyla sevinç, eylemek için daha büyük bir güce geçiştir; keder ise daha küçük bir güce geçiş. Demek ki her haz bizi illa daha iyi bir hayata yaklaştırmaz. Bir şey bugün hoş olabilir ama yarın gücümüzü ve huzurumuzu tüketebilir.
Ona göre insanın acısının büyük bölümü, isteklerinin ve duygularının nedenini bilmemesinden gelir. Korkar, öfkelenir, kıskanır ve yolunu bilinçle seçtiğini sanır. Ama bilgi yavaş yavaş önüne başka bir imkân koyar: yalnızca tepki vermek yerine içinde neler olup bittiğini anlamak ve daha bilgece davranmak.
Bu bakışta iyi hayat başkalarından kopmak demek değildir. Bilge insanlar birbirlerinin serpilmesine yardım edebilir; çünkü anlayış ve gerçek iyilik, başkaları ona ortak oldukça bizden eksilen bir şey değildir.
Spinoza dünyaya, insanın rahatı için yapılmış, önceden belirlenmiş bir amaç biçmez. Yine de insan hayatı kendi doğasının içinden güce ve bilgiye doğru bir yol bulabilir. En yüce sevinci gerçekliğin derin bilgisinde, ya da “Tanrı'ya duyulan entelektüel sevgi” dediği şeyde görür.
Peki hayat nedir?
Spinoza'ya göre hayat kalmak ve serpilmek için sürekli bir çabadır; iyi hayat ise anlama ve eyleme gücünü artırmak, bilinçsiz duygulara tutsaklığı azaltmak ve kendini ve dünyayı tanıyarak daha kalıcı bir sevince ulaşmaktır.